Tuesday, September 27, 2022
Home National શું ગંગા સૂકાઇ જશે? ગંગોત્રી પર થયેલો અભ્યાસ ખતરાની ઘંટડી

શું ગંગા સૂકાઇ જશે? ગંગોત્રી પર થયેલો અભ્યાસ ખતરાની ઘંટડી

  • 1935 થી 2022 સુધીમાં ગંગોત્રી ગ્લેશિયરનું મુખ 1700 મીટર પીગળ્યું: અભ્યાસ
  • તેનું કારણ વધતું તાપમાન, ઓછી હિમવર્ષા અને વધુ વરસાદ
  • માત્ર બે ડઝન ગ્લેશિયર્સ પર નજર રાખવામાં સક્ષમ : ડૉ.રાકેશ

હિમાલયમાં 9575 ગ્લેશિયર્સ છે જે ભારતની સીમામાં આવે છે. તેમાંથી 968 ગ્લેશિયર ઉત્તરાખંડમાં છે. મોટાભાગે પાણી કોઈને કોઈ રીતે આપણા મનુષ્યોની તરસ છીપાવે છે. ગંગા, ઘાઘરા, મંદાકિની, સરસ્વતી જેવી નદીઓ ભારતના મેદાનોને જીવન આપી રહી છે. પાણી આપી રહ્યા છે. શ્વાસ ભરી રહી છે. જો આ નદીઓના સ્ત્રોત ખતમ થઈ જાય તો? ગ્લેશિયર્સ તો છે જે બરફને જામેલો રાખે છે. ગરમી વધી રહી છે બધું ઓગળી જશે. ઉદાહરણ તરીકે છેલ્લા 87 વર્ષમાં ગંગોત્રી ગ્લેશિયર 1700 મીટર (1.70 KM) પીગળી ગયો છે.

- Advertisement -

દેશની સૌથી પવિત્ર નદી ગણાતી ગંગા આ ગ્લેશિયરના ગૌમુખમાંથી નીકળે છે. અહીંથી જ ગંગાને જીવન મળે છે. દેહરાદૂન સ્થિત વાડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ હિમાલયન જીઓલોજીના વૈજ્ઞાનિક ડૉ. રાકેશ ભામ્બરીએ અભ્યાસ કર્યો છે. તેમના અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે 1935 થી 2022 સુધીમાં ગંગોત્રી ગ્લેશિયરનું મુખ 1700 મીટર એટલે કે અઢી કિલોમીટર સુધી પીગળ્યું છે. તેનું કારણ વધતું તાપમાન, ઓછી હિમવર્ષા અને વધુ વરસાદ છે.

વધતા તાપમાનનું કારણ તમે અને હું છીએ. હિમવર્ષામાં ઘટાડો પણ જળવાયુ પરિવર્તનનું પરિણામ છે. ડૉ. રાકેશે એક ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું કે હવામાન કેવી રીતે બદલાઈ રહ્યું છે. તમે હવે આ જોઈ શકો છો. ચોમાસું ગયું હોવું જોઈતું હતું. પરંતુ હાલમાં પણ દેહરાદૂનમાં ત્રણ દિવસથી વરસાદ પડી રહ્યો છે. આવી જ સ્થિતિ ઘણી જગ્યાએ થશે. હવામાન સતત બદલાતું રહે છે. હિમાલયના પ્રદેશોમાં આ હવામાનની ક્યાં અને કેટલી અસર થશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે.

ગંગોત્રી ગ્લેશિયર અત્યંત અસ્થિર છે


- Advertisement -

ડો.રાકેશે જણાવ્યું કે ગંગોત્રી ગ્લેશિયર 30 કિમી લાંબુ છે. છેલ્લા 87 વર્ષમાં તે 1700 મીટર ઓગળ્યું છે. આ પીગળવાનું ઝડપી છે. પરંતુ કોઈ પૂછે છે કે તે ક્યાં સુધી ઓગળશે. તે કહેવું મુશ્કેલ છે. કારણ કે કોઈપણ ગ્લેશિયર પીગળવા પાછળ ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે જળવાયુ પરિવર્તન, ઓછી હિમવર્ષા, વધતું તાપમાન, સતત વરસાદ વગેરે. ગંગોત્રી ગ્લેશિયર તદ્દન અસ્થિર છે. ઓછામાં ઓછું તેના મોંનો ભાગ તો છે. ગ્લેશિયર એક અથવા બીજા છેડેથી પીગળી જશે. આ ગ્લેશિયર મોઢામાંથી પીગળી રહ્યો છે.

માત્ર બે ડઝન ગ્લેશિયર્સ પર નજર રાખવામાં સક્ષમ

ડૉ. રાકેશે જણાવ્યું કે 17 જુલાઈ 2017થી 20 જુલાઈ 2017 સુધી સતત ત્રણ દિવસ વરસાદ પડ્યો. અહીંની જમીનમાં બર્ફીલા પદાર્થો ભળે છે. પરમાફ્રોસ્ટની સ્થિતિ હતી. પરંતુ અવિરત વરસાદને કારણે ગ્લેશિયરનું મુખ અને તેની આસપાસનો ભાગ ઝડપથી પીગળી ગયો હતો. ડાઉનસ્ટ્રીમમાં પાણીનો પ્રવાહ તીવ્ર બન્યો હતો. કોઈપણ રીતે વરસાદમાં સ્થિરતા ઘણી ઓછી છે. કોઈપણ ગ્લેશિયરના પીગળવાનો દર વધે છે. તેમજ ભૂસ્ખલન વગેરે. હાલમાં વૈજ્ઞાનિકો બે ડઝન ગ્લેશિયર્સ પર નજર રાખવામાં સક્ષમ છે. આમાં ગંગોત્રી, ચોરાબારી, દુનાગીરી, ડોકરિયાની અને પિંડારી મુખ્ય છે. હવે દરેક ગ્લેશિયર પર અભ્યાસ માટે જવું શક્ય નથી. તે દુર્ગમ સ્થળો પર હોય છે.

ગંગોત્રી ગ્લેશિયર ક્યારે સમાપ્ત થશે, કહી શકાય નહીં

જ્યારે ડૉ. રાકેશને પૂછવામાં આવ્યું કે ગંગા ગંગોત્રી ગ્લેશિયરમાંથી નીકળે છે? આ ગ્લેશિયર ક્યારે સમાપ્ત થશે? આ સવાલ પર તેમણે કહ્યું કે આ ક્યારે સમાપ્ત થશે તે કહેવું ઘણું મુશ્કેલ છે. કારણ કે ગ્લેશિયર પીગળવા પાછળ ઘણા કારણો છે. આવો અભ્યાસ કરવા માટે અમને ઓછામાં ઓછા 30 વર્ષનો ડેટા જોઈએ. પરંતુ તે એવું નથી. અમારી પાસે માત્ર 10-12 વર્ષનો ડેટા છે. તેથી ગંગોત્રી ગ્લેશિયર ક્યારે સમાપ્ત થશે તે કહેવું અત્યારે ખૂબ મુશ્કેલ છે.

ઘણા કારણોસર ગ્લેશિયર્સ પીગળી જાય છે

ડો.રાકેશ ભામ્બરીએ કહ્યું કે હવે જો કોઈ કહે કે 87 વર્ષમાં 1700 મીટર પીગળ્યું છે તો ગંગોત્રી ગ્લેશિયર કેટલા વર્ષોમાં પીગળી જશે. તે યોગ્ય રહેશે નહીં. હવે આ ગ્લેશિયર સદીઓ સુધી રહેશે. લોકો જુદા જુદા અભ્યાસોમાં અલગ-અલગ ડેટા આપે છે. તેના જુદા જુદા પરિણામો દર્શાવે છે કે તે આટલા વર્ષોમાં ઓગળી જશે. પરંતુ જરૂરી નથી કે તે યોગ્ય હોય. જો આપણે બીજા ઘણા પ્રકારના અભ્યાસો પર નજર કરીએ તો, 1935 થી 1996 સુધી ગંગોત્રી ગ્લેશિયર દર વર્ષે લગભગ 20 મીટર પીગળ્યું છે. પરંતુ હવે તે વધીને 38 મીટર પ્રતિ વર્ષ થઈ ગયું છે.

શું ગંગોત્રી ગ્લેશિયર 1500 વર્ષ સુધી રહેશે?

ડો.રાકેશે જણાવ્યું કે છેલ્લા એક દાયકામાં ગંગોત્રી 300 મીટર પીગળ્યો છે. જો આપણે ગંગોત્રીના પીગળવાના આ દરને જોઈએ તો તે 87 વર્ષમાં 1700 મીટર ઓગળ્યું. એટલે કે એક વર્ષમાં 19.54 મીટર. તે મુજબ ગંગોત્રી ગ્લેશિયર 1535 થી 1500 વર્ષમાં પીગળી જશે. પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે સચોટ ન હોઈ શકે. કારણ કે અમને ખબર નથી હોતી કે ક્યારે બરફ પડશે. ક્યારે પડશે વરસાદ? તાપમાન ક્યારે વધશે? ભવિષ્યમાં જ્યારે વધુ સચોટ ડેટા ઉપલબ્ધ થશે ત્યારે આ વિશે ચોક્કસ કહેવું શક્ય બનશે.

ગંગોત્રી ઉત્તરાખંડનું સૌથી મોટું ગ્લેશિયર

ગંગોત્રી ઉત્તરાખંડના હિમાલયમાં સૌથી મોટી હિમનદી છે. 30 કિમી લાંબી. 143 ચોરસ કિલોમીટરનો વિસ્તાર. 0.5 થી 2.5 કિમીની પહોળાઈ. તેના એક છેડે 3950 ફૂટની ઉંચાઈ પર ગૌમુખ છે. જ્યાંથી ભાગીરથી નદી નીકળે છે. બાદમાં તે દેવપ્રયાગ ખાતે અલકનંદા નદીમાં જોડાઈને ગંગા બનાવે છે. કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યસભામાં જણાવ્યું હતું કે 2001 અને 2016 વચ્ચે ગંગોત્રી ગ્લેશિયરે 0.23 ચોરસ કિલોમીટરનો વિસ્તાર ગુમાવ્યો હતો. એટલે કે ગ્લેશિયર પીગળી ગયું છે. તેનું મુખ્ય કારણ વરસાદ અને હિમવર્ષામાં ફેરફાર છે. તેમજ વધતું તાપમાન પણ અલગ છે.

વરસાદ અને બરફની પેટર્ન બદલાય ગઈ

ડો.રાકેશ ભામ્બરીએ કહ્યું કે ઉત્તરાખંડમાં વરસાદની પેટર્ન છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી બદલાઈ છે. ખૂબ વરસાદ પડી રહ્યો છે. જથ્થો અને સમય નિશ્ચિત નથી. પરંતુ હિમવર્ષા ઓછી થઇ ગઈ છે. હવે બરફવર્ષા નહીં થાય અને જો વધુ વરસાદ પડશે તો ગ્લેશિયર્સ પીગળી જશે. સ્થાનિક લોકો પણ સાક્ષી આપે છે કે હવે બરફવર્ષા ઘટી રહી છે. વધુ વરસાદ પડી રહ્યો છે. તેથી જ ગ્લેશિયર્સ ઝડપથી પીગળી રહ્યા છે. જો આ પ્રકારનું હવામાન ચાલુ રહેશે તો હિમાલયમાં હાજર ગ્લેશિયર્સ તૂટી જશે. ત્યારે વર્ષ 2021માં ચમોલી જિલ્લાની ધૌલીગંગા નદીમાં સર્જાયેલી દુર્ઘટના જેવી દુર્ઘટના જોવા મળી શકે છે.

વર્ષ 2013માં થયેલ કેદારનાથ અકસ્માતને યાદ કરો. કાદવ અને બરફથી બનેલા હિમનદી તળાવ, ચોરાબારી તળાવ પર એટલો વરસાદ પડ્યો કે તે વજન સહન કરી શક્યું નહીં. ફાડી નાખ્યું. ત્યારબાદ જે વિનાશ થયો તે તમને બધાને યાદ હશે. જો હિમાલયના પ્રદેશોમાં વધુ વરસાદ પડે છે, તો ગ્લેશિયર્સ પીગળીને અથવા તોડીને વિનાશ લાવશે.

Source link

- Advertisement -
RELATED ARTICLES

NCP નેતા છગન ભૂજબલનું વિવાદાસ્પદ નિવેદન, મા સરસ્વતીને લઇને વિવાદ

મહારાષ્ટ્રના પૂર્વ મંત્રી અને NCP નેતા છગન ભુજબલ વિવાદોમાં ફસાયા મા સરસ્વતીને લઇને કરેલા નિવેદનને કારણે ચર્ચામાં છગન ભુજબળે શાળાઓમાં સરસ્વતીજીના ફોટો અને પૂજા પર સવાલ...

બોર્ડર પર ભારતની નારી શક્તિનો દમ, સુખોઇ ઉડાડી તાકાતનું કર્યુ પ્રદર્શન

ભારતીય વાયુસેનામાં 1300 મહિલા અધિકારીઓ ગ્રાઉન્ડ અને એર ડ્યુટી પર સરહદો પર જવાનોની મદદ કરતી આ વીરાંગનાઓ પર થશે ગર્વ સરકારની યોજના સેનામાં મહિલાઓની શક્તિને આગળ...

દિલ્હીના શાહીનબાગ, રોહિણીમાં PFI પર તવાઈ, 30 લોકોની અટકાયત

દિલ્હીમાં પોપ્યુલર ફ્રન્ટ ઓફ ઈન્ડિયાના અનેક સ્થળો પર દરોડા ATS લખનૌની ટીમે બુલંદશહરમાં PFIના અડ્ડાઓ પર દરોડા પાડ્યા ગાઝિયાબાદમાં રાત્રે 3 વાગ્યે દરોડા રાષ્ટ્રીય રાજધાની...

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisment -

Most Popular

વજન ઘટાડવા સહિત આ સમસ્યાઓમાં લાભદાયી છે જીરું, કરો ઉપયોગ

કાળા જીરાનો ઉપયોગ કરવાથી ફેટને ઘટાડવામાં મદદ મળશે જીરાનું પાણી શરીરને ડિટોક્સ કરીને ઈમ્યુનિટી વધારશે પેટમાં ગેસ, અપચો, પેટ દર્દ, લૂઝ મોશનની સમસ્યામાં રાહત થશે જીરાનો ઉપયોગ...

અમદાવાદીઓને લાગ્યું નવરાત્રિનું ઘેલુ, જાણો ક્યાં ઝૂમ્યા ખેલૈયાઓ

ટ્રેડિશનલ ગીતો સાથે સનેડો રહ્યું ફેમસ ટ્રેડિશનલની સાથે સાથે વેસ્ટર્ન લૂકે રાખ્યો રંગ ક્યાંક તો ખેલૈયાઓએ બ્રેક લીધા વિના જ ગરબા માણ્યા કોરોના બાદ આ વર્ષે 2...

NCP નેતા છગન ભૂજબલનું વિવાદાસ્પદ નિવેદન, મા સરસ્વતીને લઇને વિવાદ

મહારાષ્ટ્રના પૂર્વ મંત્રી અને NCP નેતા છગન ભુજબલ વિવાદોમાં ફસાયા મા સરસ્વતીને લઇને કરેલા નિવેદનને કારણે ચર્ચામાં છગન ભુજબળે શાળાઓમાં સરસ્વતીજીના ફોટો અને પૂજા પર સવાલ...

F-16 ફાઈટર જેટની ડિલ, તમે કરીને કોઈને મૂર્ખ બનાવી શકતા નથી: જયશંકર

એસ જયશંકરે વોશિંગ્ટન ઈસ્લામાબાદ સંબંધો પર સવાલ ઉઠાવ્યાભારત અને પાકિસ્તાન સાથે અમારા સંબંધો અલગ છે અમેરિકા પાકિસ્તાનને 450 મિલિયન ડોલર આપશે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકરે...

Recent Comments

- Advertisment -
error: Content is protected !!